Cuma, 22 Ağu 2014

İplikte Performans Özellikleri

 

İplikte Tüylülük

Eğirilmiş ipliklerin yüzeyinden dışarıya doğru çıkıntı yapan lif uçları tüylülüğe neden olurlar. Pamuk elyafının uzun olması ve kısa elyaf oranının düşük olması tüylülüğü azaltır. Pamuk elyafının olgunluğu eğirilebilir özelliğinin yüksek olması uygun ısı ve nemde olması tüylülüğü azaltır. Cer işleminde pasaj sayısı arttıkça tüylülük azalır. Fitilde büküm arttıkça tüylülük artar. Penye tarama işlevi ile tüylülük azalır. Yıpranmış kopçalar tüylülüğü arttırır. Bilezik çapı büyüdükçe tüylülük artar. Yetersiz nem ve kuru hava tüylülüğü arttırır. OE'de rotor çapı büyüdükçe tüylülük artar yüksek rotor hızı da uzun tüyler oluşturur. Sawgin tipi çırçırlama kısa elyaf oranını arttıdığından  tüylülüğü arttırır. Pamuğun düşük uniformite değerleri tüylülüğü arttırır. Yüksek çekim ve kalın lif kullanımı tüylülüğü arttırır. İplikte tüylülük 50 yıldır bir problem olarak kabul edilmiştir. Yüksek hızlı fotograf teknikleri kullanılarak ring iplikçiliğinde tüylülük araştırmaları yapılmıştır. Birim uzunluk veya alan başına iplik yüzeyinden dışarı çıkan lif sayısı veya iplik yüzeyine dik olarak ölçülen lif uzunlukları tüylülük değerlendirme yöntemleridir. Penye işlemi sırasında firenin çoğalması tüylülüğü azaltır. İğ hızının yükseltilmesi tüylülüğü arttırır. Eğirilme hızının arttırılması durumunda ise iğ hızının artışı tüylülüğü azaltır.

İplikte Mukavamet

0.7 kg/cm 2 den daha az mukavemetli lifler iplikte kullanılmaz. 6 cN / tex den  daha düşük mukavemet değerine sahip lifler iplikçilikte kullanılmaz. Mukavemeti yüksek olan pamuk liflerinin kullanımı iplik mukavemetini arttırır. Uzun lifli pamuk elyafları iplik mukavemetini arttırır. Nem  pamuk elyafının ve ipliğinin mukavemetini arttırır. Kısa elyaf oranı fazla olan pamuklar iplik mukavemetini düşürür. İplikte ince yer problemlerinin fazlalığı mukavemeti düşürür. Elyafta mukavemet Presley cihazı ile ölçülmektedir.

İplikte Sürtünme Katsayısı

İplikte sürtünme direncinin yükseltilmesi ve kayganlığın arttırılması amacıyla iplik üretim esnasında Parafinleme Avivaj Mumlama ve Yağlama gibi işlemler yapılır. Herbir lif daima bitişiğindeki çok miktardaki liflerle temas halindeyken her iplikte bitişiğindeki bir çok iplikle temas halinde sürtünmektedirler. İplik yüksek hızda dönen masura bilezik ve kopçalarla sürtünme halindedir.

İplikte Hava Geçirgenliği ve Isı İletkenliği

Bu karesteristik vucudun rahatlığı ve rutubete karşı koruma açısından önemlidir. İnce iplikli kumaşların hava geçirgenliği fazladır. %100 polyester olan bir kumaşın hava geçirgenliği kötü olur. Kalın iplikli kumaşlar daha az hava geçirgenliğine müsaade eder ve bazı özel kullanım amaçları vardır. Elyaf ve İplikten kumaşa geçiş esnasındaki örgü dokuma ve apre işlemlerininde kumaşta hava geçirgenliğine etkisi vardır.

İplikte Isı Dayanıklılığı

İplikte ısı dayanıklılık özelliği ipliği oluşturan elyaf özelliklerine doğrudan bağımlıdır.Selüloz yada protein yapılı elyaflar yüksek sıcaklıklarda kavrulur yada kahverengiye dönerler. Doğal yapıdaki lifler daha çok Homopolimer veya Kopolimer yapıdadır. Kimyasal liflerde hem Homopolimer hemde Kopolimer yapıya rastlanır. Polimer zincirler lifin bazı kısımlarında biribirilerine paralel düzenli bir şekilde yerleşirlerki bu alanlara Kristalin alanlar denir. Polimer zincirlerin lif içerisinde düzensiz ve karmaşık olarak yerleştikleri alanlara da Amorf alanlar denir. Kristalin alanların fazla olduğu bir pamuk elyafı daha az adsorbandır daha dayanıklıdır bu elyaf daha zor boyanır daha sert bir doku oluşturur daha az bükülür elastikiyet düşüktür. Amorf alanların fazla olduğu bir pamuk elyafı daha fazla adsorban dayanıksız kolay boyana bilen daha yumuşak bir doku ve yüksek bir elastikiyet gösterirler.

İplikte Biyolojik Dayanaklılık

İpliğin böcek bakteri iklim şartları vs gibi hasarlara vereceği dayanma kabiliyetidir.

İplikte Örtme Kaplama Gücü

İpliklerin kumaş halinde dokunduğu yada örüldüğü zaman bir alan doldurma kabiliyetidir. Kalın hacimli elyaflardan oluşmuş kıvrımlı kıvırcık iplikler daha iyi örtme niteliğine sahiptir. İyi ötrme gücüne sahip iplikler kumaş oluşturmak için daha az elyaf veya iplik gerektirirler daha sıcak tutan kumaş yaparlar görünüm daha zengin sağlam kumaş oluştururlar ve kalın kumaşlar oluştururlar.

İplikte İncelik ve Numara

Eşit birim uzunluktaki iki iplikten biri daha ağır diğeri daha hafifse hafif olan iplik daha incedir. Numarası aynı olan her ipliğin çapı aynı olmayabilir. İpliği oluşturan elyafların yoğunlukları farklıdır. İplik numarası birim uzunluk başına ağırlığı veya birim ağırlık başına uzunluğu gösteren incelik ölçüsüdür. İnce ipliklerde kumaşın 1 cm karesini doldurmak için daha fazla sayıda ipliğe ihtiyaç vardır. Uzunluk - İndirekt numaralama sistemlerinde iplik kalınlığı arttıkça iplik numarası düşer. Genellikle çıkrığa 120 devir yaptırılarak sarılan ve bu ipliği numara terazisinde tartılması ile Ne ve Tex  olarak okunan değerlerdir iplik numara ölçüm yöntemi. Ne  30/1 30 numara tek katlı ipliği ifade eder 30/2 iki katlı ipliği ifade eder. İpliği oluşturan elyaflar ne kadar ince olursa o iplik kesitindeki lif sayısı o kadar artar bu da mukavemeti arttırır.

İplikte Nem Çekme Özelliği

Absorbsiyon eğrilerine göre ortamın bağıl nem miktarı arttıkça tekstil maddelerinin ve ipliğin bünyesindeki nem miktarı da artmaktadır. Ortamdaki bağıl nemin % 100 olması durumunda tekstil maddelerinin kazandığı nem miktarı % 18 dolaylarındadır. Yün lifleri yüzeyleri su itici bir özellik göstermelerine rağmen en yüksek nem tutma yeteneğine sahip tekstil elyaflarıdır. Yün lifleri % 33 e varan miktarda hiroskobik nem içerebilirlerki yaşlılıkları genede elle hissedilmez. Viskon bünyesine % 100-110 arasında su çekebilir şişer ve hacmi genişler. Pamuk dışında çoğu tekstil lifi ıslandığında mukavemet kaybederken pamuk elyafının mukavemeti artar. % 3 lük nem artışı pamuk ipliğinde % 10 luk bir kopuş azalmasına neden olur. Cam elyafın nem çekme miktarı sıfırdır. Üretim aşamaları için standart şartlar olarak kabul edilen % 65 _+2 bağıl nem ve  20-+ 2  C derecede  pamuk elyafının kabul edilebilir nem değeri  8.5 dir. Yün ipliği  Yıkanmış yün ve Yünlü kumaşta ticari nem % 14 dür. Keten de % 12 Tiftikte %13 İpekte %11 Viskonda %13Poliamidde %5 Poliesterde %0.4 Orlonda % 1.5 dir. % Nem Tekstil materyalinin absorpladığı su miktarının nemli materyal ağırlığına oranıdır.

İplikte Elektriksel Özellikler

Mekanik yüzeylerle iplik ve kumaş arasında elyafla yüzey arasında Statik elektriklenmeler oluşur. Nemli elyaflar elektriği oluştuğu esnada ileteceğinden elyaf üzerinde elektriksel birikmeler olmaz bu nedenle nem absorplama özelliği yüksek bir elyafta statik elektriklenme azdır. Elektrik yüklü liflerin baskı silindirlerine yapışma meyli artar. Statik elektriklenmeyle aynı yüklü liflerin biribirilerini itmesi lif grubunun dizilişini bozar ve düzgünsüzlüğü drekt olarak etkiler. Statik elektriklenmenin bu etkisini azaltmak için liflere uygun oranda finish maddesi verilir.

İplikte Gerginlik ve Elastikiyet

Pamuk elyafı iplik olma aşamasından örgü dokuma boyama vs işlemleri esnasında ve de günlük kullanım esnasında bir takım kuvvetler  gergi çekim büküm temas sürtünme altındadır. Bir tekstil ürününün üretimi sırasında iplik gerginliği optimum değerinden saparsa üretim ve kalite bundan olumsuz etkilenir. Pamuk elyafı bu gergi kuvvetlerine karşı elastik olarak reaksiyon gösterir kuvvet biraz artar ve maruziyet süresi uzarsa Elastik şekil değişimi olur gergi kuvvet ve maruziyet süresi dahada arttırılırsa elyaf eski şeklini geri kazanma kabiliyetinin bir kısmını kaybeder ve kalıcı şekil değişimi ortaya çıkar Plastik şekil değişimi denir. Maksimum özgül mukavemet sınırını geçen iplik gerilmeleri ipliğin tamamen kopmasına  neden olur bu bir fotoselle farkedilip genelde tekstil makinasının durmasına neden olur. Tüm işlemler sırasında İplikteki gerilme ipliğin maksimum özgül mukavemetinin % 15 den daha az olmalıdır. İplikte gerginlik optimum olmalı  azalan ve artan gerginlik arzu edilmeyen bir durumdur. Esneklik sınırına kadar meydana gelen uzamalar Elastik uzamalardır bu değerden daha büyük kuvvetlerle yapılan uzamalar Kalıcı uzamalardır ve elyaf olması gerekenden uzun kalır. % Uzama  elyafın ilk boyutu ile koptuktan sonraki boyutu arasındaki farkın 100 ile çarpımıdır.

İpliğin Düzgünsüzlüğü

İplik düzgünsüzlüğü üretimin her aşamasında iplikteki uzunluk boyunca görülen kütlesel farklardır. Bir iplikte uzunluk boyunca kütlesel ağırlık her yerde bir değildir ancak bunun belli aralıkları tölere edilebilir kabul edilebilir. Birim uzunluktaki ağırlıkların yaklaşık bir ortalama değer etrafındaki % değişimi CV  olarak
iplik düzgünsüzlüğü için kullanılan bir ölçüttür. İplikte kullanılacak liflerin incelik varyasyonları mikroner farklılıkları da düzgünsüzlüğü arttırır. Uzun pamuk liflerinden daha düzgün iplikler elde edilmektedir. Düşük  mukavemetli elyaflar açma  temizleme çekim ve büküm aşamalarında kırılırlar ve bunlar ipliğin düzgünsüzlüğünü arttırırlar.

İplikte Büküm

İpliğin kullanım yerine göre sabit bir bükümsayısı vardır( alfa değeri ) ve numaradan etkilenmez Alfa değeri iplikçilikte 50 ila 200 arasında değişir büküm verilecek ipliğe uygun alfa değerleri tablolardan seçilir. Aynı numarada iki iplikten küçük alfa değeri ile çalışılana daha az büküm verilir ve bu iplik daha hacimlidir bu ipliğin mukavemeti daha düşüktür. Lifleri bir arada tutmak liflere kalıcı görünüm vermek liflerin biri birileri ile temas yüzeylerini arttırmak için verilen büküm iplikte mukavemeti arttırır ancak bir noktaya kadar. ipliğe  S  yada  Z  yönünde büküm verilebilir iplikte büküm yönü mukavemet değeri bakımından önemli değildir ancak kumaş yüzeyinde kendini gösterir. Büküm  bir ipliğe her iki ucunun relatif dönüşü ile verildiğinden bükümün ölçümü de bu işlemin tersi ile olur. Mikroskop altında inç veya metre başına düşen büküm miktarı da hesaplanabilmektedir.

İplikte Neps

İplikte neps küçük yuvarlak keçeleşmiş lif yumağı veya düğümüdür. Neps düzenlenmemiş kütle halinde ve karışık vaziyette olan bir veya daha fazla elyaftır. Ham pamuktaki neps miktarı 1 gramda 100 ila 1000 arasında değişir. Neps miktarındaki ilk azalma Tarak ünitesinde sağlanır bu nedenle işletmenin kalitesi tarakta başlar tarakta biter derler. Başarılı bir taraklama işlemi esnasında hammadde deki nepsin % 90 ı ayıklanabilir. AFIS-N  cihazı gelişmiş teknolojinin neps sayımı için geliştirmiş olduğu en iyi test cihazıdır. Olgunluk ve çırçırlama esnasında liflerin fazla hırpalanmaması ile beraber Rollergin tipi çırçırlama neps oranının  Sawgin tipi çırçırlamadan düşük olduğu bilinmektedir. Uygun tarak ayarları Garnitür tellerinin sağlam olması nepsin önlenmesinde çok önemlidir. Pamukta yabancı madde oranı  kirlilik ve yapışkan madde oranı nepsi arttırır. İnce lifler kaba liflere nazaran nepse daha yatkındırlar. İnce lifler ipliğin merkezinde kalın lifler ise ipliğin dış tabakalarında yerleşmeye meyillidirler buna Lif migrasyonu denir. Uygun lif olgunluğuna ulaşamamış ölü elyaflar nepsi arttırır. Pamuk elyafı çiğit adı verilen tek sıralı epidermis hücrelerinin dışa doğru büyümesi ile elde edilir. Olgunluk pamuk elyafının sekonder çeperinin yani selüloz tabakasının kalınlığı ile ilgilidir. Pamuk elyafı yapısında bir miktar balımsı madde bulundurur hidrofob -suitici  Honigtau denen bu yapışkan maddenin fazlalığı açılmayan liflere ve nepse neden olur. Tohum kılıfına tutunmuş çepel parçacıkları etrafına tutunmuş elyafların açılmayan nitelikleri nepsi arttırır. Kozadan çıkan pamukta neps yoktur ancak neps bu aşamadan sonra toplama ile başlar. Nepslerin çoğu çırçır ve iplik üretim aşamalarında oluşur.

İplikte Hav Hatası

İpliğe gevşek bir şekilde takılan elyaf kümecikleridir. İşletmede temizlik toz ve uşuşların önlenmesi ortamın statik elektriklenme derecesinin azaltılması hav hatalarını azaltır.

İplikte Balık Hatası

İplikte balık görünümünde yatay olarak biriken elyaf kümesinden oluşan yumuşak kısa anormal kalın yer şeklindeki düzgünsüzlüklerdir. 1- 4 cm boyunda olabilirler bulundukları yerde iplik çok az büküm alır hata bölgesinde iplik kalınlığı 2-6 kat artabilir. Çekim silindir ve apronlarının düzensiz ayarları ile beraber statik elektriklenmeler bu hata oluşumunda etkilidir.